فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
85
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
« پل خواجو » نام دارد كه معلوم نيست معمار آن چه كسى بوده است . هر دو پل مزبور را مىتوان سدهاى قوسى شكل ناميد كه به افزايش آب زايندهرود براى آبيارى كمك مىكند . همانطور كه نوع ديگر سد هلالى شكل ، يعنى پل قديمى لندن به افزايش آب قسمت شرقى رودخانهء تايمز به منظور كشتيرانى كمك مىكند . پل اللّه وردى خان و پل خواجو هر يك داراى سه طبقه است كه طبقهء اول آنها همسطح آب مىباشد و طبقهء سوم مهتابى يا گردشگاهى است كه بين دو طبقهء ديگر واقع شده است . در هر يك از پلها يك جادهء اصلى مركزى وجود دارد كه در دو طرف آنها سرپوشيدههايى احداث كردهاند . هر كدام از جادهها به چند كلاه فرنگى و شاهنشين ، مانند رديف لژهاى اپرا ، منتهى مىگردد كه پنجرههاى آنها به رودخانه باز مىشود . تعداد اين اتاقهاى كوچك ، كه به اندازههاى مختلف در دو طرف پل اللّه وردى خان ، يا آن طور كه بعضى از اوقات ناميده مىشود پل جلفا قرار گرفته است ، هفتاد تا هشتاد است . تعداد كلاه فرنگيهاى پل خواجو ، كه پايين رودخانه بنا شده ، كمتر است ولى از حيث اندازه بزرگتر مىباشد و نوع آنها قدرى تفاوت دارد . اغلب پلهاى جديد در دوران ما فقط به صورت مسير خط آهن يا وسيلهء آزمايش وسائط حمل و نقل درآمده است و مهمترين نكتهاى كه در ساختن پلها مورد توجه قرار مىگيرد عبور از سمتى به سمت ديگر در حداقل مدت است . اما اين دو پل اصفهان گويى شخص را دعوت به توقف مىكنند . از هر يك از سرپوشيدههاى دو طرف آن مىتوان صد منظرهء مختلف و متنوع را تماشا كرد . از يك سو ، آبشارهاى كوچك و بزرگ نمايان است و از سوى ديگر استخرهاى كمعمق ، كه ساحل شنى و پست آنها بعضى از اوقات داراى حاشيهاى است كه مشتمل بر صدها نمونهء رنگارنگ از پارچههايى است كه حكايت از مهارت و فنون نساجان و صباغان مىكنند . گازران اين پارچهها را مىآورند تا در كنار رود بشويند و در آفتاب خشك كنند . كار اين پلها دور نگاهداشتن شخص از آب نيست ، بلكه بر عكس ، پلكان كوتاهى است كه يك طبقه را به طبقهء ديگر متصل مىسازد و شما را به مهتابى بالا ، در زير نور خورشيد و يا سايه خنك و مطبوع طبقهء پايين دعوت مىكند . در پايين ، پل سرپوشيدهء ديگرى به مركز پايههاى پل منتهى مىشود كه معبر مسقفى با سنگهاى جاى پا به آن راه دارد . اين گذرگاه ، در تمام طول پل ، همسطح با آب زايندهرود كشيده شده است . اين دو پل بسيار دلربا و دلفريبند . اشخاص خوشگذران در اين مكان مىتوانستند با رضامندى خاطر به سر برند . هنگام عصر سرپوشيدهها مبدل به